Deze microbiota spelen een belangrijke rol in de menselijke gezondheid. Bij vrouwen die zwanger zijn, verandert de bacteriesamenstelling in de vagina. “We denken dat het lichaam van de vrouw zich dan voorbereidt om goede bacteriën door te geven aan haar kind”, vertelt dr. Jessica Younes, wetenschappelijk onderzoeker gespecialiseerd in gezondheid en microbiologie van vrouwen.

“Bij de geboorte komt de baby in aanraking met de microbiota in de vagina, en na de geboorte geeft de moeder bacteriën door via borstvoeding. Dat helpt de ontwikkeling van de darmmicrobiota en het afweersysteem van de baby, en zo ook diens gezondheid. De precieze mechanismen daarachter zijn nog niet bekend. Dit is een vrij nieuw onderzoeksveld.”

Meer risico

Kinderen die geen borstvoeding hebben gehad, of die via een keizersnede worden geboren, hebben later in het leven meer risico op aandoeningen als diabetes of hart- en vaatziekten. Dat geldt ook als de moeder bijvoorbeeld veel stress heeft gehad tijdens de zwangerschap, waardoor haar eigen gezondheid en afweer was verminderd. Dat onderstreept het belang van de microbiota van vrouwen.

Volgens Younes wordt steeds meer bekend over de relatie tussen vrouwen en de gezondheid van hun kinderen. “Bacteriën uit de omgeving leren het afweersysteem van het kind om onderscheid te maken tussen ‘goed’ en ‘slecht’ en daar op de juiste manier op te reageren. Dat gebeurt met name in de eerste drie levensjaren, als het afweersysteem nog volop in ontwikkeling is. Het is een erg complex geheel, dat we nog lang niet helemaal begrijpen. Maar de rol van de moeder, en van haar microbiota, in de ontwikkeling van het kind wordt wel steeds duidelijker.”

Onderzoek aan DNA

Dr. Karen Koning, gezondheidswetenschapper gespecialiseerd in bijwerkingen van antibioticagebruik, vertelt dat pakweg vijftien jaar geleden relatief weinig bekend was over microbiota. Het was niet mogelijk om bacteriën voor onderzoek te kweken met de klassieke kweekmethode, omdat de meeste doodgaan door zuurstof. “In plaats van de bacteriën te kweken, wordt tegenwoordig onderzoek gedaan met het DNA van bacteriën.

Zo konden we bijvoorbeeld gaan onderzoeken welke bacteriën zich in de darmen of in de vagina bevinden. Daardoor zijn we steeds meer te weten gekomen over de relatie tussen microbiota en gezondheid. We zien bijvoorbeeld een verband tussen de vaginale microbiota en de kans op een schimmel- of urineweginfectie bij vrouwen. Maar er blijkt ook een relatie met vruchtbaarheid. Door bepaalde bacteriën te meten in de urine of de vagina, kan nu met 96 procent zekerheid worden voorspeld of een ivf-poging succesvol zal zijn.”

Er zijn factoren die de microbiota beïnvloeden. Koning heeft onderzoek gedaan naar het effect van antibiotica. Die worden meestal ingenomen als medicatie voor een specifiek probleem, maar verstoren dan de microbiota in het hele lichaam. En het blijkt heel lang te duren voordat dat is hersteld: “We zien tot wel anderhalf jaar na een antibioticakuur een verandering in de darmmicrobiota. Dat is veel langer dan we altijd dachten. Bij meerdere kuren wordt dat alleen maar erger, en ook bij kinderen kan het herstel langer duren. Door verandering van de microbiota krijgen bijvoorbeeld schimmels de kans om te groeien. Vrouwen met een urineweginfectie kunnen zo door antibioticagebruik een schimmelinfectie krijgen.”

Probiotica

Uit het onderzoek van Koning bleek ook dat de schade door antibiotica kan worden verminderd als tegelijk een mengsel van goede bacteriën, probiotica genoemd, wordt ingenomen. Probiotica zijn al te koop bij onder meer apothekers of gezondheidswinkels, maar er is veel keus en meestal weinig productinformatie. Koning wil daarom meer onderzoek gaan doen naar eigenschappen van bacteriesoorten en hoe de relatie is met kenmerken van de patiënt. “Dan komen we meer te weten over welke probiotica we bij wie kunnen inzetten. Met een combinatie van goede bacteriën kunnen we misschien de effectiviteit vergroten. Zo gaan we wellicht toe naar personalized nutrition.”