Het afweersysteem van de mens is bedoeld om ons te beschermen tegen dingen die niet in ons lichaam thuishoren, bijvoorbeeld schadelijke moleculen of een bacterie. Maar soms kan de afweer nadelig zijn, namelijk als iemand een orgaan of bloed van een donor ontvangt. Dat speelt vooral als de ontvanger extra gevoelig (hooggesensibiliseerd) is, bijvoorbeeld omdat die al eerder een transplantatie heeft gehad.

Alternatief

Afweerstoffen tegen een donornier kunnen dan eerst bij de patiënt worden verwijderd. Nu gebeurt dat door een deel van het bloed, het bloedplasma, te vervangen door ander plasma, afkomstig van gezonde individuen. Immuno-adsorptie kan een alternatief daarvoor zijn. Die methode is eveneens bedoeld om ongewenste afweerstoffen te verwijderen. Immuno-adsorptie wordt nu nog niet in Nederland toegepast, maar het kan voor de toekomst een nuttige procedure zijn voor een deel van de transplantatiepatiënten, die anders geen niertransplantaat kunnen accepteren.

De plaats van immuno-adsorptie daarin moet nog verder worden bestudeerd maar is zeker denkbaar.

Immuno-adsorptie is een procedure die lijkt op nierdialyse, waarbij het bloed buiten het lichaam van de patiënt machinaal wordt gezuiverd. Bij dialyse worden afvalstoffen uit het bloed gehaald, bij immuno-adsorptie zijn dat ongewenste afweerstoffen. “Het gezuiverde bloed gaat terug naar de patiënt”, vertelt dr. Ajda Rowshani van de afdeling Niertransplantatie van het Erasmus MC in Rotterdam. “Dit heeft als voordeel dat de patiënt zijn eigen plasma terugkrijgt, en niet het plasma van iemand anders. Maar de procedure is wel duur. De echte voordelen moeten nog worden onderzocht. Duitse centra, waar al ervaring is met immuno-adsorptie, vinden het een effectieve methode.”

Kruisproef

Dr. Rowshani noemt enkele groepen patiënten voor wie immuno-adsorptie uitkomst kan bieden. Bijvoorbeeld nierpatiënten die vanwege een eerdere transplantatie of bloedtransfusies afweerstoffen hebben gemaakt en dus geen nieuwe nier meer kunnen accepteren. Of zwangere vrouwen die gesensibiliseerd zijn doordat ze afweerstoffen maken tegen eiwitten van de man. “Na immuno-adsorptie zou je met een zogeheten kruisproef kunnen meten of de ongewenste afweerstoffen voldoende uit het bloed zijn verwijderd”, zegt dr. Rowshani. “De hele procedure kost wel meer dan een gewone niertransplantatie. Maar het alternatief is dat deze patiënten blijven dialyseren. Dat is uiteindelijk duurder en veel belastender voor de patiënt.”

Het Erasmus MC is samen met alle andere transplantatiecentra in Nederland een nationaal niertransplantatieprogramma gestart wat transplantatie voor hooggesensibiliseerde patienten mogelijk maakt. “De plaats van immuno-adsorptie daarin moet nog verder worden bestudeerd maar is zeker denkbaar.”

Veelbelovend

Ook dr. Pieter van Paassen van het Universitair Medisch Centrum Maastricht vertelt dat immuno-adsorptie nog in de kinderschoenen staat. “Er moet nog veel worden uitgezocht, maar het is veelbelovend bij ziekten waarbij wisseling van bloedplasma effectief is gebleken. Dit geldt bijvoorbeeld voor huidziekten zoals de ernstige blaarziekte pemphigus, en neurologische aandoeningen zoals myasthenie. Hierbij is de ziekmakende rol van afweerstoffen zo goed als zeker vastgesteld.”

In Duitsland wordt de techniek van immuno-adsorptie bestudeerd bij patiënten met een hartspierziekte. “Daar willen we graag aan meedoen”, vertelt Van Paassen. “Bij een deel van de patiënten zijn het waarschijnlijk afweerstoffen die ontstekingen veroorzaken en de hartspierfunctie aantasten. Daar kan immuno-adsorptie misschien worden ingezet. Daarnaast is het een interessante optie bij patiënten met vasculitis, oftewel ontstekingen in kleine bloedvaten.”

De methode begint zich nu op verschillende plaatsen te ontwikkelen, weet Van Paassen. Zo worden in Amsterdam kinderen met een ernstige aangeboren vetstofwisselingsziekte al op jonge leeftijd behandeld met immuno-adsorptie. “Zonder behandeling geeft deze ziekte een hoog risico op hart- en vaatziekte op zeer jonge leeftijd”, legt Van Paassen uit. “Deze kinderen reageren meestal onvoldoende op medicatie. Bij hen zou je via immuno-adsorptie hun prognose belangrijk kunnen verbeteren.”