Corina Gielbert

Corina Gielbert
Directeur Nationaal Ouderenfonds

Hoe komt het dat er zoveel ouderen eenzaam zijn?

“Er is vaak niet één oorzaak aan te geven waarom mensen eenzaam zijn. Het blijkt vaak een opeenstapeling van (levens)gebeurtenissen te zijn. Mensen worden ziek en kunnen niet meer autorijden, waardoor ze hun mobiliteit verliezen. Of hun partner wordt ernstig ziek en komt uiteindelijk te overlijden. Ze komen dan ineens tot het besef dat ze steeds meer in een isolement zijn geraakt. Je sociale leven weer oppakken, blijkt dan lastig.”

Wanneer ben je eenzaam?

“Er zijn verschillende meetinstrumenten om eenzaamheid te meten, maar het gaat er uiteindelijk om hoe iemand dat zelf ervaart. Eenzaamheid heeft soms een functie, zoals bijvoorbeeld bij rouwverwerking. Ook zijn er mensen, die het fijn vinden om alleen te zijn. Kortom, eenzaamheid is niet per definitie een negatief iets. Het wordt pas een probleem als mensen het als een belemmering ervaren, bijvoorbeeld omdat zij vinden dat zij geen toegevoegde waarde voor anderen hebben.”

Wat zijn de gevolgen van eenzaamheid voor ouderen?

“Eenzaamheid verzwakt het afweersysteem, verhoogd de bloeddruk en zorgt ervoor dat mensen vatbaarder zijn voor ziektes. Daarnaast komen ouderen als gevolg van sociaal isolement minder buiten. Hierdoor bewegen zij minder, wat slecht voor de gezondheid is. Gevoelens van somberheid ontstaan ook vaak als gevolg van eenzaamheid. Mensen hebben het gevoel dat zij geen zinvolle bijdrage meer leveren aan de maatschappij en dat beïnvloedt hun kwaliteit van leven.”

Waar ligt de grootste behoefte voor eenzame ouderen?

“Er zijn veel producten en diensten om de zelfredzaamheid van ouderen te bevorderen, maar een eenmalige interventie, zoals het organiseren van een kerstdiner, is niet voldoende om ouderen uit hun sociaal isolement te halen. Zij moeten weer een sociale rol zien te vinden door structureel deel te nemen aan activiteiten. Hierbij kun je denken aan allerlei hobby’s of sportactiviteiten.

Daarnaast is het belangrijk dat wij eenzame ouderen leren hoe zij contacten kunnen aangaan en onderhouden. Voor de maatschappij als geheel is een stukje bewustwording over de problematiek essentieel. Iedereen heeft wel een ouder iemand in de straat wonen.

Vraag gewoon eens of je een keer boodschappen kunt doen of mag koken. Dat vinden mensen vaak lastig, omdat zij denken dat zij een inbreuk doen op iemands privacy. Toch is het de moeite waard om het wel te doen. Veel ouderen missen een goed gesprek, waarbij ze de diepte in kunnen.”

De eenzaamheid onder ouderen is de afgelopen jaren toegenomen. Wat is hier de oorzaak van?

“In Nederland krijgen wij steeds meer ouderen. Het aantal 65 +-ers groeit van 2, 7 miljoen (2013) naar 4,7 miljoen (2040). Vanaf 2025 neemt de groep 80+-ers sterk toe. In 2040 is 26% van de bevolking ouder dan 65, waarvan 1/3 ouder dan 80. Daarnaast zijn de ziektes die een directe link met eenzaamheid hebben ook toegenomen, zoals bijvoorbeeld dementie.

Mantelzorgers van een dementerende oudere hebben vaak geen tijd voor sociale contacten. Tegenwoordig blijven ouderen langer thuis wonen en is de kans ook groter om te vereenzamen. Doordat veel jongeren  veel werken en niet meer dichtbij hun ouders wonen, gaan ze minder op bezoek bij hun ouders. Dit leidt ook tot eenzaamheid.”

Waarom rust er zo’n taboe op eenzaamheid onder ouderen?

“Dat is lastig te zeggen. De term eenzaamheid term gebruiken ouderen ook vaak zelf helemaal niet. Tussen de regels door merk je het alleen wel als zij dingen zeggen als ‘Ik ga alleen nog maar naar buiten voor een bezoek aan de fysiotherapeut of het ziekenhuis.’ Er heerst een soort van bescheidenheid onder ouderen en het gevoel dat een ander het vaak nog zwaarder heeft dan zij. Daar moeten we van af.”

Hoe kan eenzaamheid aangepakt worden?

“Als ik ouderen vraag of zij hadden verwacht zo eenzaam te worden, dan zeggen zij allemaal van niet. Een belangrijk deel van de oplossing zit dus in preventie van het probleem. Hoe zorg je dat sociaal actief blijft? Er is alleen geen garantie, want er zijn ook een hoop voorbeelden van mensen, die een sociaal netwerk hadden, en door omstandigheden toch vereenzamen. Het kan dus iedereen overkomen.

Daarom is het ook belangrijk dat ouderen de signalen tijdig leren herkennen en geholpen worden om de stap te zetten naar bijvoorbeeld een nieuwe hobby. Het zou ook goed zijn als wij op een positievere manier tegen ouderen aankijken. Zij hebben de maatschappij met hun kennis en ervaring veel te bieden. Dat zou veel beter ingezet kunnen worden.”