Jan Willem Kallewaard, anesthesioloog-pijnspecialist in ziekenhuis Rijnstate in Arnhem vertelt dat naar schatting meer dan twee miljoen mensen in Nederland in hun dagelijkse leven hinder hebben door pijnklachten. Pijn kan allerlei oorzaken hebben en op iedere leeftijd voorkomen, maar de kans neemt toe met het ouder worden. Veel mensen hebben pijnklachten in de rug. “Dat komt doordat onze wervelkolom bij lopen en bewegen zwaar wordt belast”, weet Kallewaard. “Rugklachten kunnen ook zijn ontstaan door het zware werk wat veel mensen vroeger deden. Recent onderzoek suggereert tevens dat rugklachten misschien voor een deel ook erfelijk bepaald zijn.”

Pijnbehandeling

Pijn kan vanuit weefsels komen (nociceptieve pijn) of vanuit de zenuwen (neuropatische pijn). Weefselpijn kan worden behandeld met paracetamol of sterkere middelen, volgens een schema van de Wereld Gezondheids Organisatie. In bepaalde situaties en met gedegen afwegingen van behandelaars kunnen middelen als morfine worden gebruikt. Bij zenuwpijn werkt dit soort medicatie soms niet optimaal. Er zijn wel middelen die oorspronkelijk bedoeld waren tegen onder meer depressie of epilepsie en die zeer effectief zijn tegen zenuwpijn. Bij een combinatie van weefsel- en zenuwpijn kan een combinatie van medicijnen worden gegeven, of een pijnstiller die op beide pijnsoorten aangrijpt.

Mensen met pijnklachten gaan meestal eerst naar de huisarts. Die zal zoeken naar de oorzaak, en dat is niet altijd eenvoudig, want vaak is er geen duidelijke oorzaak. De huisarts kan pijnstillers voorschrijven, lichamelijk onderzoek doen of de persoon doorverwijzen naar de fysiotherapeut. Als dat geen verbetering geeft, komt de patiënt vaak na een aantal weken terug bij de huisarts.

Uit onderzoek is gebleken dat twee derde van de mensen na een jaar nog steeds pijn heeft, vertelt Kallewaard. “De klachten zijn dan chronisch. Voor deze mensen zijn we een zorgstandaard aan het ontwikkelen, met een zogeheten stepped care-model en multidisciplinaire behandeling. Want het verschilt per persoon waar men behoefte aan heeft, bijvoorbeeld fysiotherapie, revalidatie, psychologische begeleiding of gerichte pijnbestrijding. Veel mensen hebben behoefte aan een combinatie hiervan.”

Multidisciplinair team

De intensievere stappen binnen stepped care bestaan uit behandeling door een multidisciplinair team dat gezamenlijk met de patiënt een behandelplan maakt. Een case manager houdt contact met de huisarts. De behandeling kan bestaan uit een gerichte pijnbehandeling, maar soms is er meer nodig. Als iemand vanwege langdurige pijn verkeerd is gaan bewegen, dan kan een beweegprogramma helpen, inclusief psychologische begeleiding. Want pijn heeft invloed op iemands gedrag, en dat kan de cirkel in stand houden. “Veel mensen zijn er bij gebaat om beter te leren omgaan met de pijn en bijvoorbeeld een rustschema aan te leren. Soms is pijnbehandeling dan zelfs niet nodig.”

Met het stepped care-model wordt adequate behandeling gegeven voordat de pijn chronisch wordt. Nu blijven patiënten vaak lang bij de huisarts en worden zij eventueel doorverwezen naar een orthopeed of een neuroloog, met ieder weer een nieuw behandelplan. Kallewaard: “Als dat niet helpt, heeft een patiënt soms jarenlang pijn. Dat zien wij ook bij mensen die op onze pijnpoli komen. Dat kan worden voorkomen door mensen eerder door te sturen naar een erkend pijncentrum met een multidisciplinair team.”

Meer onderzoek nodig

Er zou veel meer aandacht moeten komen voor chronische pijn, vindt Kallewaard. Pas de laatste jaren wordt het onderwerp serieus genomen. “Er is ook veel meer onderzoek nodig naar de oorzaken van pijn, goede diagnostiek en de bestrijding ervan. Daarnaast vraagt adequate behandeling een goede samenwerking tussen huisartsen en specialisten. Ik denk dat specialisten van een pijncentrum in de toekomst veel vaker deels in de huisartsenpraktijk zullen werken. Voor de patiënt is dat dichter bij huis. Behandelaars zullen de resultaten ook meer gaan delen met de huisarts. Die samenwerking zal de komende jaren steeds meer vorm krijgen.”