Tot 2003 voerden zelfstandige klinieken met name behandelingen uit, die niet door zorgverzekeraars werden vergoed. Het gaat dan om behandelingen met als doel verbetering en verfraaiing, zoals ooglaseren of bijvoorbeeld verfraaiing van het gezicht. Voor dat soort behandelingen bestaat in veel gevallen geen medische noodzaak en die worden dan ook niet vergoed. Echter, toen begin 2000 de wachtlijsten in ziekenhuizen te lang werden, stond de overheid toe dat deze klinieken zich ook gingen toeleggen op verzekerde zorg, zoals staaroperaties of orthopedische behandelingen. In 2003 werden zelfstandige klinieken wettelijk helemaal gelijk gesteld met ziekenhuizen. Het was het begin van de marktwerking in de zorg.

Focusklinieken

Zelfstandige klinieken, ook wel focusklinieken genoemd, werken volgens Theo Roos, directeur van Zelfstandige Klinieken Nederland (branchevereniging van zelfstandige klinieken) doelmatiger en dus goedkoper. “Ze zijn gespecialiseerd in veel voorkomende aandoeningen, zoals staaroperaties, en verrichten die vele duizenden keren per jaar. Daarmee hebben de oogartsen in die klinieken zeer veel ervaring, waardoor de diagnose en de behandeling in een kliniek beter is en minder nazorg nodig is.”

“Bovendien,” vult Jaco Donselaar, managing director van Bergman Clinics Oogzorg, aan,”in de klinieken heerst een andere, patiëntgerichtere sfeer dan in een ziekenhuis. Staaroperaties of bijvoorbeeld een knieoperatie kunnen heel goed worden gepland. Ga je daarmee naar een ziekenhuis, dan loop je het risico dat een operatie wordt uitgesteld omdat er bijvoorbeeld een spoedgeval tussenkomt. De patiënt wordt dan afgebeld. In een focuskliniek stellen we op één dag de diagnose en plannen we meteen een afspraak voor behandeling in. Acute gevallen kennen we binnen de divisie oogzorg niet. Dat is ook de reden dat we heel veel behandelingen per jaar kunnen uitvoeren. Dat is fijn voor de patiënt, want die komt niet op een wachtlijst. In een kliniek staat de patiënt centraal. Er wordt ook geen onderscheid gemaakt tussen verzekerde en onverzekerde zorg. Iedereen ontvangt dezelfde hoogstaande service. Patiënten worden snel en efficiënt geholpen op momenten dat het de patiënt uitkomt, dus ook ‘s avonds en in het weekend.“Roos: “Een mooi voorbeeld is een KNO-kliniek ergens in het land. Die behandelt bijvoorbeeld kinderen wier amandelen moeten worden geknipt. Ze doen dat op zaterdag, als de ouders niet hoeven werken en het kind kan gewoon maandag weer naar school. In een ziekenhuis is dat onbestaanbaar.”

Doelmatig

Ziektekostenverzekeraars moeten van de overheid doelmatig en selectief zorg inkopen en goed kijken naar de kwaliteit die wordt geleverd. Volgens Donselaar en Roos kan een verzekeraar dat allemaal vinden in een zelfstandige kliniek. “Want die werkt efficiënter, dus goedkoper dan een ziekenhuis en levert hogere kwaliteit, omdat de ervaring groter is.” Toch durven overheid en zorgverzekeraars nog niet volledig te kiezen voor zelfstandige klinieken, waar het gaat om bepaalde ingrepen, zeggen Roos en Donselaar. “Verzekeraars kopen ook bij ziekenhuizen nog steeds alle vormen van zorg in, ze maken geen keuzes. Ze hebben ook contracten met ons, maar nog te weinig, vinden wij. Het gaat nog te langzaam. Verzekeraars zouden volgens ons voor bepaalde behandelingen beter kunnen kiezen voor zelfstandige klinieken. Oogzorg bijvoorbeeld, hoort helemaal niet in een ziekenhuis thuis. Deze zorg maakt geen gebruik van de dure infrastructuur waar ziekenhuizen over beschikken. Patiënten binnen de oogzorg zijn vaak op leeftijd, waardoor zij geholpen zijn bij zorg die dicht bij huis en met een hoge mate van service wordt aangeboden. Door hun kleinschalige opzet kunnen klinieken meer gerichte service bieden, die aansluit bij deze ‘oudere’ doelgroep.”

Omslag

Liefst ziet ZKN dat niet alleen de oogzorg, maar alle veel voorkomende behandelingen als orthopedie, dermatologie, et cetera, helemaal uit de ziekenhuizen verdwijnen. “De ziekenhuizen kunnen zich dan concentreren op multidisciplinaire zorg. Maar de financiële belangen van ziekenhuizen zijn groot. De omslag naar een nieuw stelsel van zorgverlening kost veel tijd. De rol van de zorgverzekeraar is de beste zorg in te kopen voor hun klanten tegen de laagste tarieven. Echter door ontbreken van adequate sturingsinformatie over de geleverde kwaliteit van de zorg, kunnen zorgverzekeraars deze rol moeilijk vervullen. De klinieken hebben die informatie wel voorhanden, maar de ziekenhuizen hebben die informatie nog niet voldoende. Verzekeraars moeten die informatie met elkaar kunnen vergelijken. Het effect is dat ziekenhuizen de zorg vasthouden en deze niet of onvoldoende wordt verplaatst naar zorginstellingen die wel aantoonbaar hoge kwalitatief bieden en doelmatiger zijn.”

Donselaar: “Opvallend is dat de consument echter wel al zover is. Wij doen jaarlijks 80.000 behandelingen. En we groeien, maar de rem moet er op, want we krijgen gewoonweg niet genoeg budget van de verzekeraars om meer mensen te helpen. Dus moeten we patiënten wegsturen. Dat is jammer, want je ontneemt cliënten zo de keuzevrijheid.”