Karin Arkenbout

Cardioloog Tergooi Ziekenhuis

“Om de patiënt in staat te stellen samen met de dokter dat besluit te nemen, moet de dokter alle in aanmerking komende behandelopties en de consequenties daarvan bespreken met de patiënt. Alleen dan kan sprake zijn van shared decision making”, stelt dr. Karin Arkenbout, cardioloog bij Tergooi Ziekenhuizen.

Wat is shared decision making?

“In plaats van dat de dokter zegt ‘dit is het probleem en dat gaan we eraan doen’, bespreek je samen wat de beste optie is om daarna ook samen tot een beslissing te komen. Dat klinkt eenvoudig. Maar dat is het niet. Want om tot een beslissing te komen, moet je allebei beschikken over voldoende informatie.

De dokter weet wat het medische probleem is en wat de verschillende behandelmogelijkheden zijn. De patiënt weet wat dat probleem voor invloed heeft op zijn leven en kan aangeven wat hij belangrijk vindt. Het is belangrijk om die informatie met elkaar te delen. Daarna bespreek je wat, gezien de risico’s en voor- en nadelen van de verschillende behandelingen, en gezien de persoonlijke situatie en de wensen van de patiënt, de beste optie is.”

Beschikt de patiënt over voldoende kennis om zo’n besluit te nemen?

“Nee, doorgaans niet. Je moet dus als dokter heel goed uitleggen wat het medische probleem is, wat de gevolgen zijn als je niet of niet tijdig ingrijpt en welke verschillende behandelmogelijkheden er zijn. En van iedere behandeling moet je ook aangeven wat daarvan voor die persoon de voor- en nadelen zijn. En omgekeerd moet de patiënt ook heel veel informatie geven aan de dokter. Je moet er echt tijd voor nemen.”

Hebben dokters wel voldoende tijd om de patiënt zo uitgebreid te informeren?

“Over het algemeen niet. Dat is ook het probleem. Wij zouden heel graag allemaal op deze wijze werken. Maar de beschikbare tijd per patiënt is beperkt. Daarom is het belangrijk om middelen te ontwikkelen om de patiënt goed voor te lichten. Folders, keuzehulpen of computerprogramma’s die in begrijpelijke taal uitleggen welke behandelingen er zijn, wat de voor- en nadelen zijn en hoe je tot een keuze kunt komen.

Dat laatste is ook heel belangrijk. Want je kunt wel alle mogelijkheden benoemen maar hoe kom je dan tot de beste keuze voor de individuele patiënt. Ideaal zou zijn als er zoiets zou komen als de Kieswijzer voor de Tweede Kamerverkiezingen. Dat je op basis van jouw persoonlijke situatie en wensen tot een uitslag komt.”

Wat is nodig om zo’n keuzewijzer te ontwikkelen?

“Naar mijn idee zouden dokters, patiëntorganisaties zoals de Hart & Vaatgroep en de Hartstichting het beste samen kunnen werken om een document of programma te maken dat echt rekening houdt met de belangen van patiënten. Want daar gaat het uiteindelijk om. Wij willen met shared decision making de patiënten echt een stem en meer invloed op hun behandeling geven.”

Wordt nu voldoende rekening gehouden met de wensen van de patiënt?

“Natuurlijk proberen dokters ook nu al samen met de patiënt de beste beslissing te nemen of in ieder geval de behandeling te kiezen waarvan zij denken dat die voor de patiënt het beste zal zijn. Voor echte shared decision making ontbreekt echter vaak de tijd. En dat is jammer want afgezien van het feit dat het beter is om volledig op de hoogte te zijn van alle mogelijkheden, plussen en minnen en wensen, is het behandelresultaat vaak ook beter als dokter en patiënt samen beslissen.”

Waardoor ontstaat dat betere resultaat?

Patiënten hebben bovendien meer vertrouwen in de behandeling en ze voelen zich echt gehoord.

“Als iemand heel bewust kiest voor een bepaalde behandeling dan is hij ook meer gemotiveerd om bijvoorbeeld de medicatie op de juiste tijden en manier in te nemen. Patiënten hebben bovendien meer vertrouwen in de behandeling en ze voelen zich echt gehoord. De patiënttevredenheid neemt toe. En ook dat heeft weer invloed op het welbevinden. Een belangrijke voorwaarde om tot shared decision making te komen is overigens wel dat er een vertrouwensband is tussen dokter en patiënt en dat de dokter bekend is met deze werkwijze.”

Maakt de werkwijze deel uit van de opleiding?

“Dat is nog niet altijd het geval. Wel kunnen dokters zelf kiezen voor de opleiding in het kader van bijscholing. Die opleiding heb je ook echt nodig. Want het is een hele andere benadering dan voorheen. Je gaat echt in gesprek met de patiënt. Dat vereist veel van je inlevingsvermogen en je gespreksvaardigheden. Want natuurlijk moet de patiënt niet het idee krijgen dat hij nu moet beslissen. Je moet de patiënt in staat stellen om samen met jou tot een keuze te komen. Dat is een heel verschil.”

Is niet behandelen ook een optie?

“Vanzelfsprekend. Bij een ouder iemand of bij iemand die ernstig ziek is, kan de dokter van mening zijn dat er nog tal van mogelijkheden zijn, zoals bijvoorbeeld het vervangen van een hartklep. Maar de patiënt heeft misschien al zoveel kwaliteit van leven ingeleverd dat hij daar geen zin meer in heeft. Of de patiënt kiest ervoor om liever nog een half jaar te leven zonder behandeling dan nog een of twee jaar met behandeling. Tijd staat niet gelijk aan kwaliteit. Door gebruik te maken van shared decision making, is er meer oog voor de wensen van de patiënt.”