Dat deed zij met het onderzoekskunstproject Labyrinth Psychotica met The Labyrinth en The Wearable, een speciale bril die de werkelijkheid kan vervormen. Maar hoe is Jennifer hiertoe gekomen? Om dat uit te leggen gaat zij terug naar 2005, het jaar waarin haar schoonzus zelfmoord pleegde. Zij had een kwetsbaarheid voor psychoses en bij haar was de diagnose schizofrenie gesteld.

Tijdens een psychose worden de zintuigen aangetast waardoor iemand vaak een andere realiteit ervaart. Zo kan het besef van tijd en ruimte verstoord zijn. Jennifer is zich daar in gaan verdiepen en wilde ook andere mensen laten ervaren wat een psychose kan zijn. Een mens zit tijdens een psychose als het ware in een labyrint, redeneert zij. “Je kunt je moeilijk oriënteren. Een psychose wordt vaak ervaren als een soort droomlandschap, waarbij het moeilijk te onderscheiden is wat droom is en wat werkelijkheid. Je kunt bijvoorbeeld stemmen horen, vreemde dingen zien of denken dat je wordt achtervolgd.”

Grensvlak

Al die aspecten heeft Jennifer verwerkt in haar Labyrinth Psychotica, The Labyrinth, een ruimte van ongeveer zes bij zes meter waarin allerlei multimediatoepassingen worden gebruikt om een psychose na te bootsen. Zij heeft dat ontwikkeld als artistiek onderzoeker aan de universiteit van Plymouth (Engeland).

Jennifer werkt op het grensvlak van onderzoek en kunst en doet al zeven jaar onderzoek naar de ervaring van psychose. Zij was artist in residence bij onder andere het nationaal museum voor psychiatrie Het Dolhuys en bij Waag Society Instituut voor kunst, wetenschap en technologie in Amsterdam. Daarnaast heeft zij lesgegeven in het programma Art and Research aan de Universiteit van Amsterdam en de Gerrit Rietveld Academie.

In het labyrint kom je allerlei elementen tegen die mensen in een psychose kunnen ervaren, vertelt Jennifer. “Je hoort bijvoorbeeld stemmen die je dingen vertellen, en doe je dat dan wel of niet? Je weet niet altijd waar de stemmen vandaan komen, ze komen van verschillende kanten. Daardoor raak je in de war.

Verder worden in het labyrint hallucinaties gesimuleerd met LED-lampjes. Als je direct kijkt zie je niks, maar als je je hoofd wegdraait zie je beelden verschijnen in de lucht. Een persoon in psychotische toestand heeft, door alle prikkels, vaak moeite met het onderscheiden van werkelijkheden.”

Bril met webcam

Het nabootsen van een psychose gebeurt niet alleen met The Labyrinth, maar ook met The Wearable: een soort bril die ervoor zorgt dat gebruikers hun directe omgeving vervormd en onwerkelijk ervaren, net als in een psychose. The Wearable heeft een webcam die gefilmde beelden en werkelijke beelden realtime mixt met andere beelden en geluiden. Dragers van het masker lijken snel gedesoriënteerd en in verwarring. Zo kan iemand in de omgeving er door een gezichtsherkenningsprogramma ‘demonisch’ uitzien en wordt de gebruiker constant afgeleid door stemmen en beelden die een ander niet ziet.

Jennifer hoopt dat met haar projecten meer begrip ontstaat voor het fenomeen psychose. “Want dat is zó moeilijk te bevatten. Het is niet in woorden uit te drukken wat een persoon meemaakt. Het gevoel van onwerkelijkheid is moeilijk te beschrijven. Daarom hoop ik dat mensen het beter gaan begrijpen door het zelf te ervaren.”

Uit reacties blijkt dat mensen het heftig, indrukwekkend en bijzonder vonden. ‘Jouw hoofd is eigenlijk een stopcontact’, zegt iemand in een video, net als iemand die in een psychose onbegrijpelijke dingen zegt. Anderen zeggen: ‘Ik kan er niet uit’, of ‘Het was niet prettig’.

Jennifer wil op deze manier psychose bespreekbaar maken. “En dat op een aparte, toegankelijke manier, búiten de wereld van de psychiatrie. Kunst is daar dé manier voor. En ik zie hoeveel behoefte er aan is: mensen staan soms een uur in de rij voor het labyrint.”

In de kinderschoenen

Het ontwikkelen van de projecten is voor Jennifer een lange weg geweest. Zij kreeg steun van onder meer de Johnson & Johnson Corporate Citizenship Trust, een geregistreerde Schotse liefdadigheidsinstelling. De Trust heeft de missie om duurzame en langdurige verbetering in menselijke gezondheid te realiseren door te investeren in strategische partnerschappen en innovatieve oplossingen.

De Trust is een onafhankelijke organisatie die blijk geeft van de toewijding van de Johnson & Johnson Family of Companies voor het verbeteren van de levenskwaliteit in de maatschappij waarin haar medewerkers leven en werken. Andere ondersteuning werd onder andere gegeven door het bedrijf Janssen, het Fonds Psychische Gezondheid, Fonds BKVB (nu Mondriaan Fonds) en het Prins Bernhard Cultuur Fonds. 

Het nabootsen van psychose is volgens Jennifer een onderzoeksveld dat nog in de kinderschoenen staat. “Ik zie in mijn ontwerpen natuurlijk al dingen die verbeterd kunnen worden. En ik krijg er al vragen over uit het buitenland. Heel spannend allemaal!”