Prof. Jacques de Keyser is verbonden aan beide universiteiten en leidt het onderzoek. Multipele Sclerose (MS) is een grillige ziekte, waarbij de zenuwen voorgoed worden aangetast. In Nederland zijn meer dan zestienduizend MS-patiënten. De ziekte is progressief, dat wil zeggen dat de verschijnselen steeds erger worden en dat steeds meer functies van het lichaam uitvallen. MS kan klachten veroorzaken in zowel het hoofd (denken, voelen) als in de rest van het lichaam (blaas, ledematen).

Aantasting van MS

Er vindt veel onderzoek plaats naar MS, maar het is nog steeds niet precies bekend hoe en waardoor de ziekte ontstaat. Wel is bekend dat de witte bloedcellen, de belangrijkste cellen van het afweersysteem, de eigen zenuwcellen aanvallen. Vooral de zogeheten myelineschede (het vettige laagje rondom de uitloper van een zenuwcel) wordt aangetast. En juist die myeline zorgt voor de overdracht van signalen. Het is als het ware de stroomgeleider van het lichaam. Het gevolg van de aantasting is dat signalen van de ene naar de andere zenuwcel niet meer goed worden doorgegeven.

De hersenen kunnen dan bijvoorbeeld een spier niet meer goed aansturen. Daardoor kan de patiënt een hand of been niet goed meer bewegen of ontstaan klachten over duizeligheid of slecht zien. In de zogenoemde progressieve fase van de ziekte gaan patiënten langzaam maar zeker achteruit. Ze verliezen steeds meer spierfuncties. Uiteindelijk wordt het zenuwstelsel steeds verder afgebroken en belanden de meeste patiënten in een rolstoel.

Schade verminderen

Het idee achter het nieuwe onderzoek is dat de stof fluoxetine mogelijk de schade kan verminderen die MS aan de zenuwcellen heeft toegebracht. Het onderzoeksteam van prof. De Keyser vermoedt dat in de hersenen van mensen met MS de verwerking van energiestoffen, zoals suikers, niet optimaal verloopt. “Wij denken dat dat de progressieve achteruitgang door de ziekte kan verklaren. Dat is een totaal andere manier van kijken naar MS dan de gebruikelijke. Met deze studie willen het effect van fluoxetine gaan onderzoeken.”

Inmiddels is wetenschappelijk aangetoond dat fluoxetine de energieverwerking bij MS kan verbeteren. Maar zijn deze aanwijzingen sterk genoeg? Remt het de progressieve fase af gedurende langere tijd? En zijn er ongunstige neveneffecten? Om daar achter te komen, is een grootschalige klinische studie nodig.

Nieuw medicijn

Fluoxetine is de werkzame stof in een aantal geneesmiddellen die al meer dan twintig jaar worden gebruikt in de psychiatrie. Er zijn echter steeds meer aanwijzingen dat de stof beschermende effecten op de zenuwcellen kan hebben. Fluoxetine is relatief goedkoop vergeleken met bestaande MS-medicijnen, gemakkelijk in gebruik (een pil per dag) en wordt over het algemeen goed verdragen.

Jacques De Keyser is Vlaming en heeft zich in Brussel en Londen gespecialiseerd in neurologie. Hij is tevens verbonden aan het Universitair Medisch Centrum Groningen, een plek die een vooraanstaande rol speelt in het onderzoek naar MS. De Keyser oogstte in de wetenschappelijke wereld veel lof met de ontdekking dat fluoxetine ontstekingen kan verminderen en zelfs tegengaan. “Het is wel nodig om daar meer onderzoek naar te doen”, zegt hij. “Dat lijkt me zeker de moeite waard, want er zijn steeds meer aanwijzingen over de ontstekingsremmende werking van fluoxetine. Daar gaan we dus mee verder.”

In Vlaanderen en Nederland

Deze studie met fluoxetinetabletten loopt momenteel al in Vlaanderen. De studie is ook voor Nederland inmiddels goedgekeurd en naar verwachting kan het onderzoek ook in ons land op korte termijn van start. Binnenkort wordt bekend welke ziekenhuizen en MS-centra gaan deelnemen.

In deze wetenschappelijke studie wordt een groep patiënten met progressieve MS twee jaar lang behandeld met fluoxetine. Het behandelingsresultaat wordt vergeleken met een groep die een placebo (geen actief geneesmiddel) ontvangt. Enkele malen wordt een MRI-scan gemaakt en de patiënt heeft regelmatig contact met de neuroloog. Een nieuw aspect in deze studie is dat de patiënt iedere drie maanden thuis bezoek krijgt van een studieverpleegkundige. Die kan bij de patiënt thuis, in de eigen vertrouwde omgeving, vaststellen hoe het met de patiënt gaat. Dat voorkomt de stress en inspanning van een bezoek aan het ziekenhuis.

Als de resultaten van de studie positief zijn, is fluoxetine het eerste medicijn tegen MS dat niet werkt via het onderdrukken van het afweersysteem. Bovendien is het het eerste medicijn dat gebruikt kan worden in de progressieve fase van de ziekte.