“De ontwikkeling van denk- en leervaardigheden voltrekt zich niet spontaan maar dient geprikkeld te worden”, stelt Jo Lebeer, docent aan de Universiteit van Antwerpen en gespecialiseerd in cognitieve revalidatie en dynamische evaluatie van het leervermogen. “De hersenen zijn geen star raderwerk, maar een levend systeem dat zich voortdurend blijft ontwikkelen en een zeker herstelvermogen heeft”, legt Lebeer uit. “Er is onderzoek gedaan bij proefdieren met een hersenbeschadiging of met bepaalde genetische afwijkingen die de opbouw van de hersennetwerken storen. Daaruit bleek dat deze dieren als ze in een verrijkende omgeving opgroeien, meer plasticiteit vertonen en betere netwerken opbouwen dan diegenen die niets te doen hadden. Met andere woorden: hersenen groeien door ze te gebruiken en wat je niet gebruikt, wordt niet ontwikkeld.”

Vooruitgang boeken

Lebeer heeft in zijn praktijk als arts te maken met kinderen en volwassenen met een verstandelijke beperking, zoals het syndroom van Down, maar ook autisme of hersenletsel als gevolg van een ongeval. Hij werkt met de zogeheten Feuerstein-methode, waarin de ontplooiingsmogelijkheden van het individu centraal staan. Leerbarrières zijn eerder vertrekpunten dan plafonds die verdere ontwikkeling belemmeren, is de filosofie.
Bij deze methode biedt een ‘mediator’ denk- en leervaardigheden plus een actieve omgeving aan. Lebeer: “Dat kan zijn een potlood-en-papieroefening, een denkpuzzel, of andere leeractiviteiten. Door een uitnodigende manier van vragen stellen, leert het individu vaardigheden toepassen in het dagelijks leven. De mediërende benadering maakt een enorm verschil. Men geeft vaak te vroeg op. Wij zien dat bij een stimulerende, positieve benadering en veel geduld vooruitgang kan worden geboekt, ook bij kinderen en volwassenen met hersenletsel.”