Tijdig signaleren

Blank, werkzaam in het Antoni van Leeuwenhoek, is oncoloog en expert in immuuntherapieën en doelgerichte therapieën bij melanoom. “Als een melanoom te laat wordt ontdekt dan kunnen de tumorcellen zich in het lichaam verspreiden. Waar je in het beginstadium vaak kunt volstaan met het wegsnijden van het melanoom, waarna de patiënt doorgaans volledig geneest, zijn bij patiënten met uitgezaaid melanoom veel agressievere behandeltherapieën nodig. De kans op genezing is in dat stadium klein.

Een zongebruinde huid is in feite een zonbeschadigde huid. Een “gezond kleurtje” is dus niet altijd echt gezond.”

Het is dus heel belangrijk om een veranderende moedervlek, het teken dat een melanoom ontstaat, tijdig te signaleren. Ga zodra een moedervlek van kleur, vorm, formaat of oppervlakte verandert direct naar de huisarts. Check jezelf en laat de plekken die je zelf niet kunt zien door een ander controleren.”

Preventie

Er zijn twee groepen waarbij melanomen vaker dan gemiddeld worden ontdekt. De eerste piek treedt op bij mensen in de leeftijdsfase twintig tot veertig jaar. De tweede piek wordt gesignaleerd bij mensen van zestig jaar en ouder. “Opmerkelijk is dat sinds 1990 het aantal vrouwen met een melanoom met 376 procent is toegenomen”, vertelt Blank. “Bij mannen is die groei nog sterker. Daar is het aantal patiënten met 570 procent gestegen. Melanoom is daarmee een van de snelst stijgende kankersoorten.”

Blank vermoedt dat vrouwen in vergelijking met mannen vaker gebruikmaken van zonproducten met een hoge beschermingsfactor. “Misschien vinden mannen het niet zo stoer om zich in te smeren. Terwijl de zon mijden als die het felst schijnt de beste preventie is en altijd een product met hoge beschermingsfactor gebruiken heel belangrijk is.”

“Ga naar de dokter als een vlek niet symmetrisch is, een onregelmatige grillige rand heeft, van kleur verandert, een doorsnee heeft van meer dan 6 mm of jeukt, bloedt of verandert.”

Onderzoek

Wereldwijd wordt steeds meer onderzoek gedaan naar nieuwe behandeltherapieën. “De laatste tien jaar kun je spreken over een revolutionaire ontwikkeling”, stelt Blank. “Met doelgerichte behandeling en immuuntherapie zijn zelfs bij patiënten met uitgezaaide melanomen aanzienlijke verbeteringen mogelijk.

Dat is ook belangrijk voor patiënten met hersenmetastasen. Vroeger konden wij die mensen alleen behandelen met ‘whole brain radiotherapy’. Genezing was niet mogelijk maar er ontstond wel veel schade aan de hersenen. Nu kunnen wij die patiënten heel gericht behandelen. In plaats van maanden extra tijd kunnen wij nu soms jaren toevoegen aan hun leven en gedurende die periode is ook de kwaliteit van leven aanmerkelijk beter.”

Doelgerichte therapie en immuuntherapie

Recent werd immuuntherapie toegevoegd als 'nabehandeling' na een operatieve ingreep om de kans op terugkomen van de ziekte te verkleinen. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat immuuntherapie nog beter werkt als deze voor de operatie wordt ingezet.

“In deze fase van de ziekte is er zeer waarschijnlijk een betere immuunrespons tegen de melanoomcellen”, legt Blank uit. “Met immuuntherapie stimuleer je het lichaam om zelf in actie te komen tegen de tumorcellen. We zien dat na immuuntherapie de tumoren vaak kleiner worden. Als je dan de tumor operatief verwijdert, is mogelijk geen verdere behandeling meer nodig. Dit wordt momenteel in een studie uitgezocht.

Om goed resultaat te behalen, is het wel nodig om heel doelgericht te kunnen werken. Je moet dus zorgen dat je van tevoren weet of een patiënt goed reageert op een bepaald middel of niet.”

“Een melanoom is in het beginstadium eenvoudig te verwijderen. Controleer jezelf daarom regelmatig en laat de plekken die je zelf niet kunt zien door een ander controleren”

Tumorkenmerken

Om te weten of een patiënt goed zal reageren, moet zoveel mogelijk bekend zijn over het DNA van de patiënt en over de tumorkenmerken. “Daar wordt op dit moment veel onderzoek naar gedaan. In de toekomst hopen wij aan de hand van tumorkenmerken steeds beter te kunnen voorspellen of een patiënt goed zal reageren op medicijncombinaties.”

Stichting Melanoom en Melanoomcentra

Blank adviseert patiënten met een uitgezaaid melanoom contact op te nemen met Stichting Melanoom en/of een van de veertien Nederlandse Melanoomcentra. “Als sprake is van stadium 3 kunnen patiënten in Nederland namelijk nu doelgerichte therapie of immuuntherapie na operatie krijgen of zelfs voor de operatie, maar dan alleen in studies.”