Moataz Karmalawy
Vice President & General Manager Part ICLE Therapy Varian Medical Systems

Op de vraag wat de belangrijkste boodschap zou moeten zijn van dit interview, antwoordt hij: “Bewustzijn creëren dat er een aanvullende techniek is voor een effectieve behandeling van kanker, die minder schadelijk is voor het gezonde weefsel en waar onze kinderen en toekomstige generaties veel baat bij kunnen hebben.”

Protonentherapie

De eerste systemen voor protonentherapie van Varian werden in gebruik genomen in Duitsland (2009) en Zwitserland. Op dit moment zijn er systemen ‘under construction’ in de Verenigde Staten, Saoedi-Arabië en Rusland. In Nederland is nog geen apparatuur voor protonentherapie voorhanden. Eén van de redenen is dat de kosten relatief hoog zijn.

De aanschaf vergt een forse investering en de kosten per behandeling zijn ongeveer twee keer zo hoog als bij conventionele radiotherapie (inclusief afschrijving). Veiligheid van de behandeling zou geen issue moeten zijn, vindt Karmalawy. “Protonentherapie is een techniek die al sinds het midden van de vorige eeuw wordt geoptimaliseerd. Het brengt zo min mogelijk schade toe aan gezond weefsel.”

Systeem in Nederland

Vraag is er in Nederland te over. Karmalawy: “We zijn al een aantal jaren in gesprek met Nederlandse zorginstellingen die interesse hebben. Meerdere centra willen een systeem aanschaffen. Nederland is, net als Scandinavië, toonaangevend op het gebied van radiotherapeutische technieken en de toepassing ervan. We kunnen steeds kleinere units leveren, die ook iets goedkoper zijn.

Ik verwacht dat er binnen twee jaar op meerdere locaties een systeem operationeel zal zijn.” Tot die tijd moeten Nederlandse patiënten voor protonentherapie naar het buitenland. “Maar dat is duur”, weet Karmalawy. “Bovenop de reiskosten komt het verblijf, ook voor ouders of de partner. En radiotherapiebehandelingen worden meestal over een periode van enkele weken gespreid.”

Op het moment dat zorgverzekeraars de behandeling vergoeden - en dat moment lijkt er voor een selecte groep patiënten aan te komen - wordt het voor zorgaanbieders mogelijk een business case uit te werken en serieus over de aanschaf van een systeem na te denken.

Ontwikkeling

Intussen gaat de ontwikkeling van systemen voor protonentherapie in een rap tempo door. Varian heeft bijvoorbeeld een nieuwe techniek ontwikkeld voor positiecontrole door ‘imaging’, oftewel het in beeld brengen en tijdens de behandeling nauwkeurig monitoren van het te bestralen gebied.

Het systeem heet CBCT, voluit: ConeBeam CTscans. Het maakt het onder meer mogelijk de patiënt voor de behandeling snel goed te positioneren. Daarnaast zorgt een andere nieuwe techniek die de Amerikaanse producent enige tijd geleden heeft geïntroduceerd voor enorme tijdwinst.

Deze wordt ‘Pencil Beam scanning’ genoemd. Het grote voordeel is dat de patiënt specifieke mallen die bij het traditionele ‘double scatting’ worden gebruikt om de vorm van de protonenstraal te bepalen en te bundelen, bij de nieuwe werkwijze niet meer nodig zijn.

Tijdens een behandeling wordt bijvoorbeeld vanuit drie hoeken bestraald.

“Dat scheelt enorm veel tijd”, legt Karmalawy uit. “Immers, tijdens een behandeling wordt bijvoorbeeld vanuit drie hoeken bestraald. Telkens is de positie anders, dat betekent dat de patiënt specifieke mal twee keer gewisseld moet worden door de laborant, die de kamer binnenkomt en weer uit moet. Bij Pencil Beam scanning gaat het elektronisch, er komt geen mens aan te pas.

De precisie is bovendien groter en omdat er gewerkt wordt met een magnetisch veld komen er geen neutronen vrij (die nieuwe tumoren kunnen veroorzaken, red.).” Tijdwinst is volgens Karmalawy essentieel voor een lagere kostenprijs en daarmee bredere toepassing van protonentherapie. Daarnaast is het positief dat er steeds kleinere systemen beschikbaar komen.

Tot voor kort was het gebruikelijk dat rond de grote generator die nodig is meerdere behandelkamers zijn gesitueerd, zodat snel van de ene naar de andere patiënt kan worden geschakeld. Nu is er ook een compacter ‘single room’ systeem, dat mogelijk ook in Nederland zijn intrede zal doen.

Ondersteuning vanuit de behandelkamer

“Wij ondersteunen onze partners bij de zorginstellingen om kortere behandeltijd per patiënt te bereiken, zodat de efficiëntie van de apparatuur voor protonentherapie mogelijk omhoog gaat”, zegt Karmalawy tot besluit.

“Wij proberen dat zoveel mogelijk met nieuwe technologieën te ondersteunen, maar er kan ook veel tijdwinst worden geboekt in de behandelkamer. Als wij gezamenlijk stappen zetten, kunnen de kosten per behandeling met protonentherapie flink omlaag. Ik denk naar anderhalf keer zoveel als traditionele radiotherapie in plaats van twee keer zoveel, zoals nu.”