Frank Hoentjen

MDL arts Radboudumc

Gewrichtsklachten bij patiënten met inflammatoire darmziekten, kunnen ruwweg in twee groepen worden verdeeld. “De meeste gerapporteerde klachten onder IBD-patiënten zijn pijn en stijfheid in de kleinere gewrichten zoals de vingers, polsen en enkels,” legt Frank Hoentjen, maag, darm en lever arts met IBD-specialisatie in het Radboudumc, uit.

“Tot 30% van patiënten rapporteert deze gewrichtsklachten, ook wel artralgieën genoemd. Deze klachten staan los van eventuele ontstekingen, aan de buitenkant en op röntgenfoto’s kun je hier dus niets van zien."

"Patiënten kunnen veel last hebben van deze aandoening waardoor ze dagelijkse dingen, zoals het uitoefenen van hobby’s of werk soms niet meer kunnen doen.” Pijnstilling is de belangrijkste behandeling voor deze klachten.

Patiënten kunnen veel last hebben van deze aandoening waardoor ze dagelijkse dingen, zoals het uitoefenen van hobby’s of werk soms niet meer kunnen doen.

Daarnaast heeft een groep patiënten ook een hogere kans op ontstekingen van de gewrichten zelf. Dat is aan de buitenkant juist goed te zien doordat het gewricht gezwollen, warm en is rood, daarnaast doet het pijn. Ook in de wervelkolom kunnen dergelijke ontstekingen plaatsvinden met als gevolg pijn en stijfheid in de onderrug.

Deze vormen van reuma zijn pijnlijk en eventuele schade aan het kraakbeen en de gewrichten is niet meer terug te draaien. Er is dan ook noodzaak om deze vormen van ontstekingsreuma tijdig te herkennen zodat artsen in goed overleg zowel de darm als gewrichten met ontstekingsremmers of biologicals kunnen behandelen.

Patient delay

Hoentjen merkt in de praktijk dat er bij reumatische aandoeningen, die optreden bij IBD-patiënten, niet altijd tijdig genoeg actie wordt ondernomen. Dit heeft te maken met een aantal zaken. “Bij de behandeling IBD ligt de focus veelal op de darmen en andere klachtenkunnen dan door de zorgverlener over het hoofd gezien worden, of afgedaan worden als bijwerking van de medicatie voor de chronische darmontstekingen.

Soms wacht de patiënt zelf te lang met het bespreken van degewrichtsklachten, omdat hij al genoeg aan zijn hoofd heeft, of omdat het niet in relatie met de darmen gezien wordt.  Het is dan ook essentieel dat het hele behandelteam rondom de IBD-patiënt getraind wordt om dit soort klachten actief na te vragen en te herkennen om tijdig actie te kunnen ondernemen.

Daarnaast zou tijdens de diagnosestelling stil moeten worden gestaan bij het verhoogde risico van het ontwikkelen van gewrichtsklachten. De patiënt moet goed worden voorgelicht over hoe hij eventuele gewrichtsklachten kan herkennen.

Tijdens de behandeling van beide aandoeningen zou een gezamenlijk spreekuur van de MDL-arts en reumatoloog bij kunnen dragen aan de juiste gecombineerde zorg voor de patiënt. Ook zou elk ziekenhuis een aangewezen reumatoloog moeten overwegen met specifieke IBD-specialisatie, die mee kan denken bij het herkennen en behandelen van gewrichtsklachten en het combineren van therapieën om over- maar ook onderbehandeling te voorkomen.”


Maren Karreman

Reumatoloog Maasstad Ziekenhuis
 

Verhoogde kans op gewrichtsklachten voor patiënten met chronische darmontstekingen

Bij patiënten met chronische darmontstekingen, de ziekte van Crohn of Colitis ulcerosa, krijgt 10 procent ook ontsteking van het bekken of de wervelkolom  en 13 procent krijgt gewrichtsontstekingen elders in het lichaam, bijvoorbeeld in benen of handen. Een vroegtijdige diagnose kan blijvende schade aan de gewrichten voorkomen. Een goede samenwerking tussen de maag-darm-lever arts en reumatoloog kan de zorg voor de patiënt nog verder optimaliseren.  

“Patiënten met de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa die ineens pijnlijke, stijve, warme  en opgezwollen gewrichten hebben, moeten dit zo snel mogelijk aangeven bij hun arts,” vertelt arts in opleiding tot reumatoloog, Maren Hof-Karreman.

Zij werkt in het Maasstad Ziekenhuis en promoveert in september op onder andere een studie over patiënten met chronische inflammatoire darmziekten (IBD) en gewrichtsklachten.“Hoewel gewrichtsklachten vaak voorkomen kunnen deze symptomen duiden op een vorm van ontstekingsreuma, die zo snel mogelijk behandeld moet worden om schade op de lange termijn te voorkomen,” licht zij toe.

Uit onderzoek blijkt dat de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en verschillende vormen van ontstekingsreuma immuungerelateerde aandoeningen zijn die vaak in combinatie met elkaar voorkomen. “Die verhoogde kans op gewrichtsklachten is voor veel patiënten met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa onbekend met als gevolg dat zij de klachten niet herkennen en onbehandeld blijven.”

Lastig te herkennen

Als gewrichtsklachten onbehandeld blijven kunnen de gewrichten op de lange termijn kapot gaan en dat kan veel dagelijkse pijn geven. Die schade is niet meer te herstellen. Waar moet je als patiënt met een chronische inflammatoire darmziekte op letten qua gewrichtsklachten?

Als gewrichtsklachten onbehandeld blijven kunnen de gewrichten op de lange termijn kapot gaan en dat kan veel dagelijkse pijn geven.

“Een vinger die ineens gezwollen is, een dikke knie of rugklachten kunnen tekenen zijn van ontstekingen. Ga dan vooral langs bij je huisarts of MDL-arts die dan kan bepalen of een doorverwijzing naar een reumatoloog verstandig is. Sommige vormen van ontstekingsreuma zijn erg lastig te herkennen omdat er geen bloedtest voor is.

De arts moet dan af gaan op lichamelijk onderzoek en het verhaal van de patiënt. Hoe sneller je als patiënt aangeeft dat je last hebt van gewrichtsklachten, hoe eerder gestart kan worden met een eventuele behandeling.”

Afstemmen behandeling

De zorg rondom patiënten met de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en reuma zou nog beter georganiseerd kunt worden, vindt de arts-onderzoeker. “Samenwerking tussen de MDL-arts en reumatoloog waarbij een gezamenlijke behandeling centraal staat, zorgt ervoor dat de patiënt betere zorg krijgt.

Hierbij kun je denken aan gezamenlijke spreekuren of het ontwikkelen van screeningslijsten waarbij actief wordt gezocht naar IBD-patiënten met een redelijke kans op gewrichtsklachten.”

Andere gerelateerde ontstekingsziekten

Inflammatoire darmziekten, zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa,  zijn langdurige ontstekingen in de darmen. De meest voorkomende klachten zijn onder andere dunne ontlasting of diarree, vaak met bloed en slijm, buikpijn, gewichtsverlies en vermoeidheid.

Crohn en colitis ulcerosa horen bij de groep van immuun gemedieerde inflammatoire aandoeningen(IMID). Dit zijn ontstekingsziekten die veroorzaakt worden door veranderingen aan het afweersysteem. Deze ontstekingen zijn chronisch en kunnen leiden tot verschillende klachten en gezondheidsproblemen.

Ontstekingen die gerelateerd zijn aan dezelfde groep aandoeningen (IMID), kunnen op verschillende plekken in het lichaam voorkomen, zoals in de gewrichten (spondylartritis), ogen (uveitis) en huid (psoriasis). Als je één van deze ontstekingsziekte (IMID) hebt, is de kans op een tweede of derde ontsteking gerelateerde aandoening groter. De klachten kunnen zich gelijktijdig of na elkaar ontwikkelen.

Het is belangrijk om klachten of een combinatie van klachten aan gewrichten, darmen, huid of ogen altijd te bespreken met de arts. Zo kan blijvende schade mogelijk worden voorkomen.