Hart-en vaatziekten zijn doodsoorzaak nummer één bij vrouwen. Na de overgang komen deze aandoeningen meer voor, zegt Angela Maas. Ze is hoogleraar cardiologie bij het Radboudumc. “De oorzaak hiervan is voor een deel hormonaal. Lange tijd beschermt oestrogeen vrouwen, maar in de overgang neemt de hoeveelheid van dit hormoon sterk af. Zeker vanaf hun 55e lopen ze daarom meer kans op problemen aan hart en vaten.

Hart- en vaatziekten komen meer voor bij mannen dan bij vrouwen, maar tegen de tijd dat vrouwen zo tegen de 65, 70 jaar zijn hebben ze een inhaalslag gemaakt en zijn zij koploper.”

Risicofactoren in menopauze

De alarmbellen die zouden moeten rinkelen in en na de overgang zijn te hoge bloeddruk- en cholesterolwaarden. “Een derde van de vrouwen heeft na de menopauze een verhoogde bloeddruk, en bij tweederde is er sprake van een verhoogd cholesterolgehalte. Zo kan het cholesterolniveau na de overgang zijn gestegen met 15 procent”, zegt Dorenda van Dijken. Ze is gynaecoloog in het OLVG West. “Het zijn silent killers. Ons lichaam geeft meestal niet meteen een seintje als er sprake is van een van die twee, of allebei.”

“Het cholesterolniveau kan wel met 15 procent stijgen na de overgang”
 

“Bovendien”, voegt Maas toe, “vertonen de klachten die als gevolg van deze twee risicofactoren kunnen ontstaan veel gelijkenis met overgangsverschijnselen. Vermoeidheid, pijn op de borst, hartkloppingen, slecht slapen en opvliegers kunnen zowel duiden op hoge bloeddruk als op hormonale veranderingen.”

Mogelijke gevolgen

Het is soms lastig, zo stellen Van Dijken en Maas, om de indicaties voor een eventuele aandoening aan hart of vaten tijdig te herkennen. Een reden voor Van Dijken om in haar werk in de gynaecologie bij vrouwen in de overgang altijd bloeddruk en cholesterol te meten.

Niet behandelen kan gevolgen hebben voor de gezondheid op langere termijn, schetst Maas: “Er kan druk komen te staan op de vaatwand met daarop volgend het risico op een verdikte hartspier, op hartfalen, een beroerte en eventueel nierproblemen. Ook wordt er een verband gezien tussen een niet-behandelde hoge bloeddruk en het ontstaan van de ziekte van Alzheimer.”

Life course approach

Er zijn vrouwen die met de overgang een grotere kans hebben op hart- en vaatziekten vanwege eerdere klachten, zegt Van Dijken. Daarom kan een life course approach zinvol zijn, en worden deze vrouwen idealiter preventief gewezen op voeding en leefstijl. Het gaat om vrouwen die eerder in hun leven migraine hebben gehad, hebben gekampt met een hoge bloeddruk tijdens hun zwangerschap(pen), met zwangerschapsvergiftiging of een veel te klein kind door groeiachterstand, zegt ze.

Maas voegt toe: “In het geval van eerdere migraine kan hiervoor in de overgang kramp in de kransvaten van het hart in de plaats komen, in potentie een oorzaak van hartinfarcten.”

Preventie

Het is belangrijk dat vrouwen zich bewust zijn van de mogelijke risico’s van de overgang, zeggen Van Dijken en Maas. Het advies is simpel: zoek informatie, doe kennis op en wees alert. Vanzelfsprekend speelt een gezonde levensstijl een grote rol. Van Dijken: “Dat heb je zelf in de hand.

Vrouwen met een verhoogd risico behandelen we eerder preventief bij licht verhoogde cholesterol en bloeddrukwaardes. Toch mag er in de richtlijnen van zorgverleners meer bewustwording komen van de samenhang tussen de overgang en hart- en vaatziekten.”