Portret Floris van Gaalen

“Alles staat of valt met goede herkenning van patiënten in een vroege fase van de ziekte”

Floris van Gaalen, Reumatoloog

Betere verwijzing en behandeling van patiënten

Het stellen van de diagnose Axiale SpA is niet eenvoudig. De klachten doen zich vooral voor in de rug, maar rugklachten komen veel voor onder de bevolking. Hoe herkent een arts of het om Axiale SpA gaat? “De diagnose duurt gemiddeld zeven tot negen jaar”, weet reumatoloog dr. Floris van Gaalen van het Leids Universitair Medisch Centrum. “Tot zo’n tien jaar geleden werd de diagnose gesteld met een röntgenfoto, maar daarmee is gewrichtsschade pas laat zichtbaar. Nu gebruiken we MRI, waarmee we de ziekte eerder kunnen zien. Het is van belang dat bijvoorbeeld een huisarts de juiste patiënt doorverwijst voor zo’n scan. In ons zogeheten SPACE-project onderzoeken we hoe dat beter kan. Het doel is om binnen twee jaar na de eerste klachten de diagnose te stellen.”

Vergroeiingen voorkomen

Huisartsen weten nu beter waar zij op moeten letten en welke patiënten zij moeten doorverwijzen naar een reumatoloog. Een uitdaging is om ook betere behandeling te kunnen bieden, vertelt Van Gaalen. “Een chronische ontsteking kan leiden tot beschadiging van de rug en tot vergroeiing. Inmiddels zijn er betere ontstekingsremmers en neemt het aantal mogelijkheden voor behandeling toe. De hoop is dat we daarmee vergroeiingen kunnen voorkomen.”

De vooruitzichten voor patiënten worden beter, maar alles staat of valt met goede herkenning van patiënten in een vroege fase van de ziekte. De arts moet daarbij afgaan op meerdere aanwijzingen. Met name bij jongeren met rugklachten moet een arts bedacht zijn op Axiale SpA, benadrukt Van Gaalen. “Deze ziekte begint meestal tussen het twintigste en veertigste levensjaar. Daarbij gaan de rugklachten niet vanzelf weg, zoals ‘gewone’ rugproblemen. De rugklachten zijn ook anders dan bij bijvoorbeeld overbelasting. Zo nemen de klachten van Axiale SpA vaak juist toe als iemand rust neemt. Bovendien hebben mensen met deze aandoening vaker ook de huidziekte psoriasis, darmontstekingen of uveïtis, oftewel een specifieke ontsteking van het oog. De leeftijd en dit patroon van klachten zijn dus sterke aanwijzingen voor Axiale SpA.”

Diagnose eerder stellen

Het herkennen van mensen met deze ziekte blijft een lastig punt, aldus Van Gaalen. Huisartsen zien nu eenmaal niet veel Axiale SpA-patiënten. “Toch zien we in ons project dat betere herkenning en verwijzing wel mogelijk is. Bij een deel van de patiënten kan de diagnose eerder worden gesteld en daarmee kan behandeling eerder worden gestart. We hopen uiteraard dat dit voor alle patiënten mogelijk wordt.”

Wat kunnen patiënten met Axiale SpA zelf doen om de klachten te verminderen? Van Gaalen adviseert vooral om te blijven bewegen. “Het is belangrijk om de gewrichten soepel te houden, de conditie op peil te houden en te zorgen dat je niet te zwaar wordt. Dat laatste kan iemand juist extra beperken om te bewegen. Bij inspanning hoort ook voldoende rust nemen. Vaak is slapen een groot probleem vanwege de pijnklachten, een belangrijk doel van behandeling met ontstekingsremmers is daarom ook om de slaap te verbeteren. Ga daarom met chronische rugklachten naar de huisarts en bespreek of het misschien Axiale SpA kan zijn.”